وقتی شیر برقی سردخانه خراب می‌شود، معمولاً یکی از این اتفاق‌ها می‌افتد: سرمایش ضعیف می‌شود، مبرد از شیر رد نمی‌شود (یا بعد از قطع فرمان هم رد می‌شود)، صدای غیرعادی به گوش می‌رسد یا کمپرسور رفتار نامنظم پیدا می‌کند. اما این علائم همیشه تقصیر شیر نیست. افت ولتاژ، فیلتر درایر گرفته و شیر انبساط معیوب هم همین نشانه‌ها را نشان می‌دهند. برای پیدا کردن عیب واقعی، ترتیب کار این است: اول فرمان الکتریکی بوبین، بعد حرکت مکانیکی شیر و در آخر عبور مبرد. در ادامه به موضوع علائم خرابی شیر برقی سردخانه می‌پردازیم!

مهم‌ترین علائم خرابی شیر برقی سردخانه

شیر برقی یا سلونوئید ولو (Solenoid Valve) در اغلب سردخانه‌ها روی خط مایع و قبل از شیر انبساط قرار می‌گیرد. کارش این است که با فرمان کنترلر، جریان مبرد را قطع یا وصل کند. در جدول زیر علائم رایج خرابی و اولین کاری که برای تشخیص باید انجام داد آمده است.

علامت مشاهده‌شدهعلت احتمالیبررسی اولیه
شیر با فرمان سرمایش باز نمی‌شودقطع برق، بوبین معیوب یا گیر کردن قطعات داخلیولتاژ بوبین و وضعیت فشار
پس از قطع فرمان همچنان مبرد عبور می‌کندآلودگی نشیمنگاه، گیرکردن مکانیزم یا فرمان دائمیقطع برق بوبین و بررسی نشتی داخلی
سردخانه به دمای تنظیم‌شده نمی‌رسدمحدود شدن جریان مبرد از شیرفشار و دمای قبل و بعد شیر
شیر وزوز شدید یا تق‌تق مداوم داردولتاژ نامناسب، لرزش هسته یا مشکل مکانیکیاتصالات برق و شرایط عملکرد
بوبین بوی سوختگی می‌دهد یا عمل نمی‌کندآسیب سیم‌پیچ یا تغذیه نامناسبتست الکتریکی بوبین
کمپرسور در پمپ‌داون مکرر روشن می‌شوداحتمال عبور مبرد از شیر بستهروند فشار مکش و مدار کنترل

اگر شیر باز نشود، مبرد کافی به اواپراتور سردخانه نمی‌رسد. نتیجه‌اش افت فشار مکش است؛ کنترل فشار پایین کمپرسور را خاموش می‌کند و دمای سردخانه بالا می‌رود. اگر برق درست به بوبین می‌رسد و باز هم شیر باز نمی‌شود، باید سراغ گرفتگی مسیر پایلوت، گیر کردن آرمیچر یا اختلاف فشار نامناسب رفت.

بسته نشدن شیر داستان دیگری دارد. در سیستم پمپ‌داون، شیر خط مایع باید با پایان درخواست سرمایش ببندد تا کمپرسور سردخانه مبرد سمت فشار پایین را جمع کند. اگر نشیمنگاه شیر نشتی داخلی داشته باشد، مبرد کم‌کم از آن رد می‌شود، فشار مکش دوباره بالا می‌رود و کمپرسور بارها و بارها راه می‌افتد. البته بالا رفتن فشار دلایل دیگری هم دارد که باید کنار گذاشته شوند. صدای کلیک کوتاه و گرم شدن بوبین به‌خودی‌خود ایراد نیست. بوبین‌هایی که برای کار مداوم ساخته شده‌اند، تا وقتی برق دارند گرما تولید می‌کنند. چیزی که باید جدی گرفت وزوز شدید، بوی سوختگی، تغییر رنگ کانکتور و لرزش ضربه‌ای لوله‌هاست.

علت خرابی شیر برقی چیست؟

بیشتر خرابی‌ها از یکی از این چهار منشأ می‌آیند:

تغذیه الکتریکی نامناسب. ولتاژ یا فرکانسی که با پلاک بوبین نمی‌خواند، اتصال شل و قطع و وصل نامنظم فرمان به سیم‌پیچ آسیب می‌زنند. مثلاً بوبین ۲۴ ولت را نباید جای مدل ۲۲۰ یا ۲۳۰ ولت بست.

آلودگی و رطوبت در مدار مبرد. براده جوشکاری، ذرات فلزی و آلودگی می‌توانند نشیمنگاه یا سوراخ پایلوت را ببندند و جلوی بسته شدن کامل یا باز شدن شیر را بگیرند. در این حالت وضعیت فیلتر درایر هم مهم می‌شود.

شرایط فشار و جریان نامناسب. سایز اشتباه، افت فشار زیاد یا نادیده گرفتن حداقل و حداکثر اختلاف فشار مجاز شیر، عملکرد را ناقص می‌کند. شیرهای مستقیم‌کار و سروومکانیکی در این مورد با هم فرق دارند.

آسیب در نصب و قطعات مکانیکی. نصب خلاف جهت فلش جریان، گرمای زیاد هنگام جوشکاری و فرسودگی دیافراگم، فنر و آب‌بندی هم می‌تواند شیر را از کار بیندازد.

 

علت خرابی شیر برقی چیست؟

روش تست و عیب‌یابی شیر برقی سردخانه

از ساده‌ترین مورد شروع کنید. سرد بودن سردخانه یا شنیده شدن صدای کلیک، سالم بودن شیر را ثابت نمی‌کند. مراحل زیر را تکنسینی انجام دهد که هم با برق آشنا باشد و هم با تجهیزات تبرید.

۱. فرمان کنترلر و ولتاژ بوبین:

 هنگام درخواست سرمایش، ولتاژ دو سر بوبین را با ابزار مناسب اندازه بگیرید و با مشخصات روی پلاک مقایسه کنید. اگر برقی نیست، عیب‌یابی به فیوز، رله، ترموستات، کنترلر سردخانه و سیم‌کشی کشیده می‌شود.

۲. سلامت الکتریکی بوبین:

 اول برق را قطع و ایمن کنید، بعد بوبین را از مدار جدا کنید و مقاومت سیم‌پیچ را با مولتی‌متر بخوانید. مقاومت بی‌نهایت یعنی سیم‌پیچ قطع شده است و مقاومت خیلی پایین‌تر از حد عادی، نشانه اتصال کوتاه است. عدد مقاومت در همه بوبین‌ها یکی نیست، پس آن را با مشخصات همان مدل مقایسه کنید.

۳. جدا کردن مشکل مغناطیسی از مکانیکی: 

اگر ولتاژ درست است، با ابزار مخصوص وجود میدان مغناطیسی را بسنجید. اگر میدان هست ولی شیر باز نمی‌شود، باید به گرفتگی، گیر کردن هسته یا ناسازگاری اختلاف فشار فکر کرد.

۴. فشار و دما در دو طرف شیر:

افت فشار یا سرمای غیرعادی در محل شیر نشان می‌دهد عبور مبرد محدود شده است. ولی فیلتر درایر گرفته، کمبود مبرد و ایراد شیر انبساط هم همین علائم را دارند. برای تشخیص نهایی باید فشارهای سیستم، دمای خط مایع و وضعیت تغذیه اواپراتور را در شرایط کار واقعی بررسی کرد.

بیشتر بخوانید: کنترل دما در سردخانه

۵. بسته شدن شیر در سیستم پمپ‌داون:

بعد از قطع فرمان سرمایش، روند افت فشار مکش و زمان توقف کمپرسور را دنبال کنید. اگر فشار دوباره بالا برود، احتمال عبور مبرد از شیر بسته وجود دارد؛ فقط باید اثر مبرد باقیمانده و مسیرهای نشت داخلی دیگر را جدا کنید.

هشدار ایمنی: اندازه‌گیری روی مدار برق‌دار، باز کردن بدنه شیر و کار با مبرد تحت فشار کارِ متخصص است. قبل از هر کار مکانیکی، مدار را طبق دستورالعمل سازنده ایمن کنید و مبرد را به روش استاندارد بازیافت کنید. بوبین را وقتی برق دارد از هسته شیر جدا نکنید.

تعمیر شیر برقی بهتر است یا تعویض آن؟

جواب به این بستگی دارد که خرابی کجاست. اگر فقط بوبین سوخته و بدنه، نشیمنگاه و قطعات مکانیکی سالم‌اند، در بسیاری از مدل‌ها می‌شود فقط بوبین سازگار را عوض کرد. ولتاژ، فرکانس، توان و سازگاری آن با مدل شیر را دقیق چک کنید.

اگر ذرات خارجی جلوی بسته شدن شیر را گرفته‌اند، تمیزکاری و کیت تعمیر تأییدشده سازنده معمولاً کافی است. خرابی دیافراگم و آب‌بندی هم در مدل‌های تعمیرپذیر با قطعات اصلی حل می‌شود. اما اگر بدنه آسیب دیده، خوردگی شدید است، نشیمنگاه خراب شده یا قطعه سازگار پیدا نمی‌شود، تعویض کل شیر انتخاب مطمئن‌تری است.

قبل از خرید شیر جایگزین، این موارد را مشخص کنید: نوع مبرد، ظرفیت برودتی، محدوده فشار کاری، اختلاف فشار مجاز، نرمال بسته یا نرمال باز بودن، ولتاژ بوبین و سایز اتصال. اگر فقط با قطر لوله شیر بخرید، ممکن است با افت فشار یا عملکرد ناپایدار روبه‌رو شوید. برای پیدا کردن مدل مناسب می‌توانید از کارشناسان فنی هوشمند سرما کمک بگیرید.

جلوگیری از خرابی مجدد شیر برقی

چند کار ساده احتمال تکرار خرابی را پایین می‌آورد: بازدید دوره‌ای بوبین و اتصالات، کنترل ولتاژ در زمان کار، تعویض به‌موقع فیلتر درایر متناسب با شرایط سیستم و جلوگیری از ورود ذرات هنگام تعمیر. بعد از هر سرویس هم جهت نصب، مکانیزم دستی (در مدل‌هایی که دارند) و باز و بسته شدن واقعی شیر را دوباره چک کنید. اگر سردخانه قبلاً مشکل پمپ‌داون داشته، ثبت روند فشار مکش بعد از قطع فرمان سرمایش کمک می‌کند نشتی داخلی را زودتر بگیرید.

نکته پایانی

علائم اصلی خرابی شیر برقی عبارت‌اند از باز نشدن، نشتی داخلی در حالت بسته، افت سرمایش و رفتار غیرعادی بوبین. قبل از تعویض هر قطعه، اول برق و فرمان شیر را چک کنید و بعد به سراغ وضعیت مکانیکی و عبور مبرد بروید. اینکه مشکل از بوبین است، آلودگی داخلی یا فشار نامناسب، همان چیزی است که مسیر تعمیر را مشخص می‌کند.